قدمت‌ سكونت‌ آشوریان‌ در ایران‌

دانشنامه: 

از میان‌ اقوام‌ ساكن‌ ایران‌، شاید یكی‌ از قدیمی‌ترین‌ و اصیل‌ترین‌ آنها، «آشوریان‌ ایران‌» هستند. آشوریان‌ قبل‌ از تشكیل‌ دولت‌ ماد، اولین‌ حكومت‌ منسجم‌ مركزی‌ ایران‌، بصورت‌ مردمی‌ بومی‌ در سرزمین‌ آذربایجان‌ و كردستان‌ و ایلام‌ كنونی‌، متوطن‌ شده‌ بودند. در حفاری‌های‌ باستان‌شناسی‌ نقاط‌ مختلف‌ ایران‌، آثار زیادی‌ به‌ دست‌ آمده‌ كه‌ بیانگر حضور فرهنگ‌ آشوری‌ در كنار فرهنگ‌ محلی‌ ایران‌ است‌. بسیاری‌ از آثار برجسته تاریخی‌ و سنگ‌نبشته‌های‌ قدیمی‌، شاهد معتبری‌ بر نفوذ و اعتبار فرهنگ‌ و تمدن‌ آشوری‌ در خطه پهناور ایران‌ می‌باشند.

خط‌ و زبان‌ معروف‌ به‌ «آرامی‌» كه‌ در هزاره نخست‌ پیش‌ از میلاد، جانشین‌ زبان‌ قدیمی‌تر و خط‌ میخی‌ آشوری‌ شد، در دوران‌ سلسله هخامنشی‌، زبان‌ رسمی‌ امپراطوری‌ ایران‌ بود. این‌ خط‌ و زبان‌، در دوره ساسانیان‌، جای‌ خود را تدریجاً به‌ زبان‌ فارسی‌ میانه‌ داد. اما خط‌ زبان‌ فارسی‌ نتوانست‌ از تأثیر و نفوذ زبان‌ آرامی‌، بكلّی‌ شانه‌ خالی‌ كند.  تعداد زیادی‌ از لغات‌ آرامی‌ به‌ شكل‌ «هُزوارِش‌»   به‌ حضور خود در خط‌ و زبان‌ ایرانی‌ ادامه‌ دادند.

در زمان‌ كشاكش‌های‌ نظامی‌ و تهاجمات‌ توسعه‌طلبانه دولت‌ روم‌ شرقی‌ برای‌ تصاحب‌ سرزمین‌های‌ غربی‌ ایران‌، آشوریان‌ ایران‌ حضور دلاورانه خود را بصورت‌ مرزداران‌ غیور و محافظان‌ قدرتمند خاك‌ ایران‌، به‌ ثبوت‌ رسانیدند. اگر چه‌ مهاجمان‌ مسیحی‌ روم‌، به‌ بهانه حفاظت‌ آشوریان‌ مسیحی‌، شهرها و سرزمین‌های‌ غربی‌ ایران‌ را مورد تاخت‌ و تاز قرار می‌دادند، ولی‌ آشوریان‌ هرگز حاضر نشدند كه‌ به‌ طمع‌ جلب‌ حمایت‌ همكیشان‌ بیگانه‌، منافع‌ زادگاه‌ و سرزمین‌ بومی‌ خود را فدای‌ این‌ وسوسه‌ كنند. كار به‌ آنجا رسید كه‌ آشوریان‌ ساكن‌ مناطق‌ جنوب‌ تركیه‌ و شمال‌ سوریه‌ و عراق‌ امروزی‌، دانشگاه‌ها و مراكز برجسته علمی‌ خود را در «اورفا» (رُها) و سایر شهرهای‌ آن‌ خطه‌ ترك‌ كرده‌، به‌ داخل‌ مرزهای‌ آسوده‌تر ایران‌، مثل‌ نصیبین‌ و مراغه‌ و گُندی‌شاپور سرازیر شدند، و در جهت‌ اشاعه علم‌ و فرهنگ‌، مراكزی‌ ایجاد كردند كه‌ در دنیای‌ آن‌ روز، بی‌همتا بود.

دانشمندان‌ آشوری‌ كه‌ از مدرّسان‌ و دانش‌آموختگان‌ این‌ مراكز علمی‌ بوده‌ و نام‌ خود را در فرهنگ‌ و تمدن‌ بشری‌ ثبت‌ كرده‌اند، در بالندگی‌ و شكوفایی‌ فرهنگ‌ و تمدن‌ ایرانی‌ و اسلامی‌، سهم‌ برجسته‌ای‌ داشتند. دانشمندان‌ و استادانی‌ چون‌ «بُختیشوع‌»ها  ، «حُنین‌»ها  ، «ابن‌ ماسویه‌»ها  ، «ثابت‌ بن‌ قُرّه‌»ها  ، و غیره‌، بر تارك‌ این‌ فهرست‌، درخشش‌ بی‌همتایی‌ دارند.   این‌ استادان‌ نام‌آور كه‌ در رشته‌های‌ علوم‌ عالیه‌ مانند پزشكی‌، فلسفه‌، داروسازی‌، فیزیك‌، شیمی‌، ادبیات‌، علوم‌ الهی‌، و غیره‌ تبحّر و فعالیت‌ داشتند، تقریباً تمام‌ دانشگاه‌های‌ بزرگ‌ و نامدار مانند گُندی‌شاپور، نصیبین‌، و بیت‌الحكمه بغداد را در اختیار داشتند. آنها مخصوصاً در طی‌ قرون‌ اولیه اسلامی‌، عامل‌ انتقال‌ فلسفه‌ و علوم‌ یونانی‌ و ایرانی‌ به‌ دنیای‌ اسلام‌ شدند.

به نقل از کتاب آشوریان ایران، ملتی که باید از نو شناخت