وضعیت‌ آشوریان‌ در جنگ‌ جهانی‌ اول‌

دانشنامه: 

زمانی‌ كه‌ جنگ‌ جهانی‌ اول‌ آغاز شد، آشوریان‌ در مناطق‌ وسیعی‌ از خاورمیانه‌ پراكنده‌ بودند. ایران‌ و قلمرو دولت‌ عثمانی‌، مانند تركیه‌، سوریه‌، عراق‌ و لبنان‌، موطن‌ آشوریان‌ به‌ حساب‌ می‌آمد. علاوه‌ بر این‌، تعدادی‌ از آشوریان‌ ایران‌ و عثمانی‌ در طی‌ سالیان‌ قبل‌ از جنگ‌، در جستجوی‌ كار و فعالیت‌ اقتصادی‌ به‌ روسیه‌ رفته‌ و در مناطقی‌ مانند آذربایجان‌، ارمنستان‌، گرجستان‌، و اوكراین‌ امروزی‌ ساكن‌ شده‌ بودند، و نتیجتاً در این‌ سرزمین‌ها، مراكز آشوری‌نشین‌ به‌ وجود آمده‌ بود.

دولت‌ عثمانی‌ كه‌ متحد آلمان‌ بود، به‌ تحریك‌ و مباشرت‌ آن‌ دولت‌، برای‌ قطع‌ امكانات‌ نفوذ روسیه‌ و كشورهای‌ متحدِ او از جمله‌ انگلستان‌ و فرانسه‌، دست‌ به‌ طرد مسیحیان‌ تابع‌ دولت‌ عثمانی‌ زد. اقدامات‌ خشونت‌آمیز علیه‌ مسیحیان‌ عثمانی‌، مانند آشوریان‌ و ارمنیان‌ و یونانیان‌، نهایتاً منجر به‌ قتل‌عام‌ و تعقیب‌ این‌ اقلیت‌های‌ نژادی‌ و مذهبی‌ شد. در این‌ گیر و دار، میلیون‌ها نفر از مسیحیان‌ تابع‌ دولت‌ عثمانی‌، قربانی‌ تعصب‌ و خشونت‌ قوای‌ عثمانی‌ و حامیان‌ آنان‌ در مناطق‌ مختلف‌ شدند. در این‌ میان‌، آشوریان‌ ساكن‌ كوهستان‌های‌ حكیاری‌، تحت‌ تعقیب‌ قوای‌ عثمانی‌ و كردهای‌ تحریك‌ شده منطقه‌ قرار گرفته‌، حملات‌ خشونت‌باری‌ را تحمل‌ كردند. آشوریان‌ كه‌ در طی‌ صدها سال‌ بطور مستقل‌ و دور از مزاحمت‌های‌ جدّی‌، به‌ زندگی‌ در سرزمین‌ اجدادی‌ مشغول‌ بودند، با احساس‌ خطر واقعی‌، به‌ آسانی‌ گردن‌ به‌ دم‌ تیغ‌ نداده‌ و با جنگ‌ و گریز، خود را به‌ مناطق‌ امن‌تر رسانیدند. پاره‌ای‌ از مردم‌، راه‌ مرزهای‌ ایران‌ را در پیش‌ گرفتند و عده‌ای‌ دیگر به‌ حالت‌ جنگ‌ و گریز، خود را به‌ سوریه‌ كه‌ تحت‌ نفوذ فرانسویان‌ بود، رسانیدند. آن‌ عده‌ از آشوریان‌ كه‌ به‌ ایران‌ پناه‌ آوردند، خود را به‌ آذربایجان‌ ایران‌ رسانیدند و در شهرهای‌ اورمیه‌ و سلماس‌ و نقاط‌ اطراف‌، به‌ برادران‌ آشوری‌ ساكن‌ ایران‌ ملحق‌ شدند. این‌ پناهندگان‌، علاوه‌ بر خانه‌ و كاشانه‌ و دار و ندار خود، تعدادی‌ از افراد سالخورده‌ و درمانده‌ و بچه‌ها و زنان‌ ناتوان‌ خود را در طول‌ راه‌ از دست‌ دادند. آن‌ عده‌ كه‌ به‌ ایران‌ رسیدند، برای‌ حفظ‌ جان‌ خود و برای‌ دفاع‌ در مقابل‌ حملات‌ بی‌امان‌ قوای‌ عثمانی‌ و نیروهای‌ غیرمنظم‌ كُرد، نیرویی‌ از افراد توانای‌ خود فراهم‌ كرده‌، آنها را زیر فرمان‌ رهبر مذهبی‌ (مار شمعون‌) و فرد نظامی‌ رشیدی‌ به‌ نام‌ «ژنرال‌ آقا پطرس‌ ایلیا» گرد آوردند و با فراهم‌ كردن‌ اسلحه‌ و تجهیزات‌ لازم‌، خود را آماده دفاع‌ از آذربایجان‌ كردند. با این‌ تجهیز قوا، آشوریان‌ نه‌ تنها قادر شدند از پناهندگان‌ دفاع‌ كنند، بلكه‌ خطّه آذربایجان‌ را نیز از خطر جدّی‌ افتادن‌ به‌ دست‌ دولت‌ عثمانی‌ كه‌ قرن‌ها بدان‌ چشم‌ دوخته‌ بود، نجات‌ بخشیدند.

در 17 اكتبر 1917 م‌. (1296 ه.ش‌.)، انقلاب‌ روسیه‌ صورت‌ گرفت‌. رژیم‌ جدید انقلابی‌ از جنگ‌ كناره‌ گرفت‌ و در نتیجه‌ قوای‌ خود را از آذربایجان‌ و سایر جبهه‌ها فرا خواند. آشوریان‌ كه‌ در میدان‌ جنگ‌، تنها و بی‌یار و یاور مانده‌ و منبع‌ تهیه اسلحه‌ و مهمات‌شان‌ از دست‌ رفته‌ بود، تا حدّ ممكن‌ از پناهگاه‌ خود در آذربایجان‌ ایران‌ دفاع‌ كردند و موقعی‌ كه‌ تجهیزات‌ خود را نزدیك‌ به‌ اتمام‌ و تهیه كمك‌ نظامی‌ را غیر محتمل‌ دیدند، در تاریخ‌ 15 ژوئیه 1918 م‌. (25 تیرماه‌ 1297 ه.ش‌.)   اورمیه‌ را ترك‌ كرده‌، همراه‌ زن‌ و بچه‌ و پیر و جوان‌، از كناره دریاچه اورمیه‌ و كردستان‌، راه‌ جنوب‌ را در پیش‌ گرفتند. آنان‌ با از دست‌ دادن‌ نیمی‌ از جمعیت‌ خود، خسته‌ و كوفته‌، عاصی‌ و درمانده‌ به‌ شكل‌ گروه‌های‌ از هم‌ پاشیده‌، خود را به‌ همدان‌ رسانیده‌ و از آنجا به‌ اردوگاه‌ بعقوبه‌ كه‌ توسط‌ قوای‌ انگلیس‌ در حوالی‌ بغداد بر پا شده‌ بود، سرازیر شدند.

منبع : کتاب آشوریان ایران، ملتی که باید از نو شناخت