وضع‌ آشوریان‌ از قدیم‌ تا قرن‌ پانزدهم‌ میلادی‌

دانشنامه: 

آن‌ دسته‌ از آشوریان‌ كه‌ در ایران‌ متوطن‌ شده‌ بودند، بعد از سقوط‌ امپراتوری‌ آشور در سال‌ 612 ق‌.م‌.، به‌ زندگی‌ در داخل‌ خاك‌ ایران‌ ادامه‌ دادند و به‌ كسوت‌ یكی‌ از اقوام‌ اصیل‌ و قدیمی‌ ساكن‌ ایران‌ درآمدند. سابقه‌ و قدمت‌ آشوریان‌ ایران‌، از بسیاری‌ از اقوام‌ دیگر ایران‌، طولانی‌تر است‌. همان‌ طوری‌ كه‌ فوقاً اشاره‌ شد، آشوریان‌ ایران‌، عمدتاً در نوار و گستره مرزهای‌ غربی‌ و شمالی‌ ساكن‌ بودند. آن‌ گروه‌ از آشوریان‌ كه‌ در آذربایجان‌ و تركیه‌ امروزی‌ و شمال‌ كشور كنونی‌ عراق‌ زندگی‌ می‌كردند، در جریان‌ درگیری‌های‌ بین‌ ایران‌ و روم‌ شرقی‌، به‌ كسوت‌ فرزندان‌ میهن‌ خود، در مقابل‌ رومی‌ها از مرزهای‌ وطن‌ خویش‌، مردانه‌ دفاع‌ كردند. در طول‌ جنگ‌های‌ دراز مدت‌، هر گاه‌ كه‌ دولت‌ ایران‌، جنگ‌ را به‌ سپاهیان‌ روم‌ می‌باخت‌، آشوریان‌ متحمل‌ خسارات‌ جانی‌ و مالی‌ بی‌شمار می‌شدند. آنان‌ حتی‌ بارها مجبور به‌ ترك‌ خانه‌ و كاشانه خود شده‌، به‌ مناطق‌ داخلی‌تر خاك‌ ایران‌ كوچ‌ كردند.

با وجود این‌ همه‌ فداكاری‌ صادقانه‌، آشوریان‌ بارها مورد بی‌مهری‌ برخی‌ از شاهان‌ یا فرمانداران‌ یا مقام‌های‌ دولتی‌ عهد باستان‌ قرار گرفته‌، و به‌ بهانه مسیحی‌ بودن‌ و هم‌دینی‌ با مهاجمان‌ رومی‌، قتل‌ها و تعقیب‌های‌ خشونت‌باری‌ را تحمل‌ می‌كردند. در جریان‌ این‌ خشونت‌های‌ تعصب‌آمیز تعداد زیادی‌ از كلیساها و دیرها، و ثروت‌ عظیمی‌ از دارایی‌های‌ مردم‌ بر باد فنا می‌رفت‌. بدترین‌ روزگار زندگی‌ آشوریان‌ ایران‌، در زمان‌ حمله اقوام‌ غیر ایرانی‌ تاتار و مغول‌ بود كه‌ این‌ مهاجمان‌ بی‌رحم‌، آشوریان‌ را نیز مانند بسیاری‌ دیگر از ایرانیان‌، از دم‌ تیغ‌ گذرانیدند؛ مخصوصاً تیمور لنگ‌، بیش‌ترین‌ لطمه‌ها را به‌ آشوریان‌ ایران‌ در داخل‌ مرزهای‌ امروزی‌ ایران‌ و یا در كشور عراق‌ امروزی‌، وارد آورد. قسمت‌ اعظم‌ جمعیت‌ آشوریان‌، در تاخت‌ و تاز لشكریان‌ تاتار و مغول‌، یا منهدم‌ گشته‌ و یا مجبور به‌ ترك‌ دین‌ شدند. در نتیجه این‌ تاخت‌ و تازهای‌ بی‌رحمانه‌، آن‌ عده‌ از آشوریانی‌ كه‌ در سرزمین‌های‌ آذربایجان‌ و كردستان‌ و نقاط‌ صعب‌العبور كوهستانی‌ شمال‌ غرب‌ ایران‌ پناه‌ جسته‌ بودند، به‌ زندگی‌ آسوده‌تر ادامه‌ دادند و توانستند فرهنگ‌ و دین‌ خود را از انهدام‌ كامل‌ نجات‌ بخشند.

منبع : کتاب آشوریان ایران، ملتی که باید از نو شناخت