كتاب در ایران باستان «گنج نامیرا» و كتابخانه «گنج‌خانه» بود

كتاب در ایران باستان «گنج نامیرا» و كتابخانه «گنج‌خانه» بود
به گزارش خبرگزاری كتاب ایران(ایبنا)، پنجاه‌وچهارمین گفتمان هنر و معماری انجمن مفاخر معماری ایران با موضوع «معماری كتابخانه‌ها» اول شهریورماه با حضور خوبچهر کشاورزی، نسیم ایرانمنش، ثریا بیرج، داریوش زمانی، جلیل اولیا و نینوس مقدس‌نیا برگزار شد.

نخستین كارگروه تخصصی این نشست با حضور اولیا، زمانی و مقدس‌نیا اجرا شد.
در ابتدای این نشست، مقدس‌نیا با اشاره به اهمیت نقش كتابخانه و كتاب در طول تاریخ گفت: نخستین كتابخانه با نام «آشور پانیپال» توسط پادشاه آشوری با بیش از 30 هزار لوح تاسیس شد و تا كنون تنها یك درصد از الواح این كتابخانه ترجمه شده است.

وی ادامه داد: در گذشته كتاب‌ها به منزله گنج محسوب می‌شدند و بدون حمایت حكومت و پادشاه امكان تاسیس كتابخانه وجود نداشته است. این موضوع تا اكنون نیز ادامه داشته و كتابخانه‌ها نیازمند كمك‌های دولتی‌اند.

وی با بیان این‌كه در ایران نیز خزانه تخت جمشید و گنجینه اصطخر وجود داشته است، اضافه كرد: در این مكان‌ها نیز نزدیك به 12 هزار نسخه پوستی موجود بود كه در حمله اسكندر به آتش كشیده شد.

مقدس‌نیا افزود: در تاریخ ایران باستان به كتاب «گنج نامیرا» گفته می‌شد و كتابخانه نیز گنج‌خانه بود، كتابدار هم كه از كتاب‌ها نگهداری می‌كرد گنج‌دار نامیده می‌شد؛ این مفاهیم نشان‌دهنده اهمیت و عظمت كتاب در تاریخ ایران باستان است.

این كارشناس معماری در بخش دیگری از سخنان خود به برخی دیگر از نخستین كتابخانه‌ها مانند كتابخانه اسكندریه اشاره كرد و گفت: این كتابخانه نیز توسط بطلمیوس اول ساخته شد و یك میلیون كتاب در آن موجود بود كه در چند مرحله تاریخی به آتش كشیده شد.

وی همچنین گفت: كتابخانه «بیت الحكمه بغداد» نیز كتابخانه دیگری است كه توسط هارون‌الرشید ساخته شد و مركز ترجمه علوم از یونانی، سریانی و پهلوی به عربی بوده و بیش از 400 هزار كتاب در آن موجود است.

نماینده موسسه مطالعات آشوری در ادامه، كتابخانه‌های واتیكان، كنگره واشنگتن، پراگ و سیاتل را از كتابخانه‌های برتری عنوان كرد كه با معماری بسیار زیبا و كتاب‌های بسیار موجب جذب مخاطبان بسیاری شده‌اند.

وی تاكید كرد: عوامل بسیاری موجب جذب مخاطب به كتابخانه‌ها می‌شوند كه یكی از آن‌ها معماری زیباست و هركدام از این چهار كتابخانه‌ها دارای معماری‌های عظیم و با شكوهند.

وی افزود: در ایران نیز كتابخانه ملی ایران در سال 1381 تاسیس شد و با توجه به معماری بسیار زیبای آن مكانی در خور شان كشور ایران است.

این كارشناس معماری ضمن انتقاد از وضعیت كنونی كتابخانه‌های ایران در شهرستان‌ها گفت: متاسفانه اغلب كتابخانه‌های ایران وضع خوبی ندارند و معماری نامناسب آن‌ها از موانع جذب مخاطب است.

وی در بخش پایانی سخنان خود نیز راهكارهایی را پیشنهاد كرد و گفت: توجه بیشتر به اصول زیبایی‌شناسی و معماری كتابخانه‌ها و بازسازی كتابخانه‌های موجود، توجه به ایجاد كتابخانه‌های شخصی و پژوهشی، ایجاد كتابخانه‌ها در محله‌ها، تبدیل كتابخانه‌های اصلی و مرجع به مجتمع‌های فرهنگی و استفاده از شیوه‌های تبلیغاتی از جمله این راهكارهاست.

اولیا نیز دیگر سخنران این مراسم با اشاره به تحولات كتابخانه‌ها در اثر ورود اینترنت به زندگی گفت: ورود اینترنت موجب تغییر شكل كتابخانه‌های سنتی شده است و امروز افراد بدون حضور فیزیكی در كتابخانه‌ها قادرند به منابع خود دسترسی یابند.

وی افزود: حضور كتابخانه‌های دیجیتال هیچ‌گاه به از بین رفتن كتابخانه‌های سنتی منجر نشده چراكه هنوز هم بسیاری به كتاب‌های چاپی علاقه‌مند و ناشران نیز از این صنعت بیشتر حمایت می‌كنند.

وی ادامه داد: كتابخانه‌های دیجیتال امكاناتی چون دسته‌بندی مطالب و دسترس‌پذیری را برای كاربران فراهم كرده و به همین دلیل بسیار از افراد از این نوع كتابخانه استفاده می‌كنند.

وی با بیان این‌كه با توجه به تحولات اخیر كتابخانه‌ها باید به مراكز فرهنگی و آموزشی تبدیل شوند، گفت: امروز كتابخانه‌ها می‌توانند محلی برای رستوران، نمایشگاه و ... باشند و دیگر تصور كتابخانه‌ها با فضای قدیمی‌شان ممكن نیست.

زمانی، دیگر سخنران این نشست تخصصی بود. وی در سخنان خود با تایید نقش اینترنت در تغییر كتابخانه‌ها از حالت سنتی به مدرن گفت: اگر بپذیریم كه این تاثیر وجود دارد باید جایگاه دوباره‌ای برای كتابخانه‌ها تعریف كنیم.

وی ادامه داد: اگر قرار باشد كتابخانه‌‌ای را در منطقه‌ای تاسیس كنیم باید این كتابخانه در میان چهار محله قرار گیرد و دارای دسترسی خوب، شكل و اندازه مناسب و طبیعت زمین خوب باشد.

زمانی تاكید كرد: در گذشته دولت‌ها برای نشان دادن قدرت خود كتابخانه‌های عظیم می‌ساختند اما امروز این موضوع ضرورتی ندارد به همین دلیل برای تاسیس كتابخانه‌ها باید از سرمایه‌گذاری‌های خصوصی استفاده كرد.

وی یادآور شد: سرمایه‌گذاری‌های دولتی چالش‌های زیادی دارد و بودجه به تاسیس كتابخانه نمی‌رسد بنابراین باید بخش خصوصی را فعال كرد.

كارگروه تخصصی دوم این مراسم نیز با حضور كشاورزی، ایرانمش و بیرج برگزار شد.
كشاورزی نیز در سخنانی بر اهمیت كتاب در تاریخ ایران تایید كرد و افزود: در گذشته تنها كتابی منتشر می‌شد كه سودمند باشد به همین دلیل كتاب‌ها به مرحله سوشیانس می‌رسیدند.

وی ادامه داد: در بخش‌هایی از كتاب ذخیره خوارزمشاهی كه كتابی پزشكی است مطالبی وجود داشت كه ممكن بود دیگران از آن سوء‌استفاده و قتل كنند به همین دلیل این بخش به زبان رمز نوشته شده است.

زمانی افزود: ایرانیان اگرچه سرانه مطالعه پایینی دارند اما همواره به دلیل قوی بودن ارتباطات شفاهی بین مردم دارای اطلاعات عمومی خوبی هستند.

وی تاكید كرد: باید از این ویژگی برای كتابخوان كردن مردم استفاده كرد. به طور مثال در كوبا در دوره‌ای تاریخی برخی كتاب‌های عامیانه برای مردم به صورت عمومی خوانده می‌شد. ما نیز می‌توانیم چنین اقداماتی انجام دهیم.

كشاورزی با انتقاد از كتاب‌های سیاه نیز گفت: ما كتاب‌های سیاهی داریم كه حاوی مطالب ناامیدكننده‌اند! ما خاطره ناامیدكننده زیادی داریم و نباید به این نوع نگارش دامن بزنیم.

در بخش دیگری از این مراسم نیز بیرج طی سخنانی گفت: هایدگر می‌گوید انسان معاصر انسان بی‌خانمان است، اما من می‌گویم انسان خانه به دوش است چراكه با لب تاپش به همه جا سفر می‌كند.

وی اظهار كرد: این لب تاپ به او كمك می‌كند بدون حضور فیزیكی در كتابخانه به منابع خود دسترسی یابد اما باید تاكید كنم كه وجود كتابخانه‌های دیجیتالی موجب نادیده گرفته شدن كتابخانه‌های سنتی نمی‌شود.

در بخش‌های دیگری از این مراسم نیز سخنرانان دیگری با موضوع معماری كتابخانه‌ها مطالبی را بیان كردند.